پشت‌ پرده انحصار و فساد در ایران‌ خودرو از نگاه مجلس

واکاوی پشت‌پرده انحصار و تخلفات در سیستم فروش ایران‌خودرو

در حالی که صنعت خودروی ایران در انتظار اصلاح ساختاری و شفاف‌سازی در فرایندهای فروش قرار دارد، نایب‌رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس بخشی از واقعیت پنهان در پشت‌صحنه فعالیت ایران‌خودرو را تشریح کرده است. به گفته‌ی وی، ساختار فعلی فروش و تخصیص خودرو در این شرکت به مرحله‌ای رسیده که صاحبان نفوذ از طریق کدهای خاص نمایندگی و ارتباطات داخلی، امکان دسترسی ویژه به سامانه ثبت‌نام و مهندسی فهرست خریداران را در اختیار دارند. چنین روندی، به‌زعم منتقدان، رقابت سالم را از بین برده و اعتماد عمومی را نسبت به فروش مستقیم خودروسازان به‌شدت کاهش داده است.

نفوذ قطعه‌سازان و بن‌بست حاکمیتی در نظارت بر خودروسازان

بر اساس تحلیل‌های کارشناسی، بخش مهمی از مشکل ساختاری در صنعت خودروی کشور به مالکیت متقاطع میان خودروسازان و قطعه‌سازان بازمی‌گردد. در این میان شرکت قطعه‌سازی کروز، طبق گفته نمایندگان مجلس، با در اختیار گرفتن بخشی از سهام و مدیریت ایران‌خودرو، عملاً به بازیگر تعیین‌کننده در تصمیمات تولید و عرضه تبدیل شده است. این میزان از تمرکز قدرت باعث شده که حتی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در کنترل و نظارت مؤثر بر زنجیره تولید خودروسازان داخلی توفیق چندانی نداشته باشد. به گفته کارشناسان، چنین ساختاری نوعی «انحصار سیستمی» ایجاد کرده که تصمیم‌گیری‌ها را از حوزه رقابت اقتصادی خارج و به سطح مناسبات درون‌صنعتی محدود کرده است.

بحران عرضه و هشدار مجلس نسبت به ادامه انحصار

در بخش دیگری از اظهارات، انتقاداتی درباره نحوه مدیریت عرضه در بازار خودرو مطرح شده است. نشانه‌هایی از احتکار یا تعویق عمدی تحویل خودرو به‌منظور حفظ التهاب بازار گزارش شده و این در حالی است که به‌گفته‌ی وزارت صمت، موجودی قطعات و مواد اولیه در انبارها تا چند ماه آینده قابل تأمین است. این رویکرد سبب شده ایران‌خودرو با افزایش قیمت تحت عنوان بحران تولید، حاشیه سود خود را حفظ کند. نایب‌رئیس کمیسیون صنایع تأکید کرده اگر قیمت‌ها به سطح پیش از دوره بحران بازنگردد یا تعرفه واردات برای ایجاد رقابت آزاد اصلاح نشود، مجلس از ابزارهای قانونی برای برخورد با این روند استفاده خواهد کرد. به گفته او «دوران سکوت در برابر انحصار به پایان رسیده» و لازم است ساختار عرضه خودرو در کشور با نظارت مؤثرتر بازطراحی شود.