بحران قطعات خودروهای چینی؛ واقعیت یا بزرگ نمایی؟
بحران کمبود قطعات خودروهای چینی در بازار؛ واقعیت چیست؟
بازار لوازم یدکی خودروهای چینی و مونتاژی در ماههای اخیر با چالشهایی جدی روبهرو شده است؛ چالشهایی که از یکسو با گلایه مالکان درباره کمبود قطعه و خواب طولانی خودرو در تعمیرگاهها همراه است و از سوی دیگر با انکار یا تعدیل این ادعا از سوی برخی شرکتهای مونتاژکار. بررسی میدانی بازار و گفتوگو با فعالان این حوزه نشان میدهد فاصله محسوسی میان روایت رسمی از تأمین قطعه و آنچه در کف بازار جریان دارد، شکل گرفته است.
چرا کمبود قطعات خودروهای چینی تشدید شده است؟
کمبود قطعه برای خودروهای چینی موضوع تازهای نیست. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ و بازگشت تحریمها، بخشی از خودروسازان چینی همکاری خود را با ایران محدود یا متوقف کردند. نتیجه مستقیم این اتفاق، کاهش تولید و اختلال در تأمین قطعات یدکی بود.
در سالهای اخیر، با افزایش تنوع برندها و مدلهای چینی در بازار ایران، این مشکل ابعاد پیچیدهتری پیدا کرده است. فعال شدن سازوکار موسوم به «مکانیسم ماشه» و تشدید محدودیتهای بینالمللی نیز باعث شده برخی تأمینکنندگان خارجی با احتیاط بیشتری با ایران همکاری کنند. این شرایط، زنجیره تأمین قطعات را شکنندهتر از گذشته کرده است.
بهطور خلاصه، سه عامل اصلی در تشدید وضعیت فعلی نقش دارند:
-
نوسانات شدید نرخ ارز و دشواری تأمین ارز برای واردات قطعه
-
تنوع بسیار بالای مدلهای چینی با تیراژ تولید محدود
-
کاهش تعاملات تجاری و دشوار شدن مسیرهای رسمی واردات
روایت بازار؛ از افزایش قیمت تا خواب خودروها
بررسی میدانی بازار لوازم یدکی در مناطقی مانند خیابان ملت، اکباتان و چراغبرق تهران نشان میدهد که کمبود برخی قطعات بهویژه در خودروهای جدیدتر جدیتر است. قطعات کممصرف یا خاص که معمولاً در تصادفات آسیب میبینند، بیشتر از سایر قطعات با مشکل تأمین مواجهاند.
برخی فروشندگان از افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی قیمت قطعات در یک ماه اخیر خبر میدهند و در مواردی حتی از رشد تا ۶۰ درصد نیز صحبت میشود. دلیل اصلی این افزایش، وابستگی مستقیم قیمت قطعات به نرخ ارز عنوان میشود.
همزمان، کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان باعث افت تقاضا شده و بازار را در وضعیت رکودی قرار داده است؛ رکودی که در آن هم فروشنده تحت فشار است و هم مصرفکننده.
یکی از پیامدهای این شرایط، خواب چندماهه برخی خودروهای مونتاژی در تعمیرگاههاست. بهویژه زمانی که قطعهای کممصرف نیاز به سفارش خارجی داشته باشد، فرآیند تأمین میتواند زمانبر شود.
چالش قطعات تقلبی و تولیدات بیکیفیت داخلی
در فضای کمبود، زمینه برای سوءاستفاده نیز فراهم میشود. برخی فعالان بازار معتقدند که طی ماههای اخیر، عرضه قطعات متفرقه یا تولید داخل با کیفیت پایین افزایش یافته است. در برخی موارد، این قطعات با برچسبهای مشابه نمونه اصلی عرضه میشوند و با قیمت بالا به فروش میرسند.
استفاده از این قطعات میتواند منجر به خرابیهای زودهنگام و حتی آسیب به بخشهای دیگر خودرو شود. در نتیجه، هم مصرفکننده متضرر میشود و هم فروشندگان قطعات اصلی با کاهش اعتماد مشتریان مواجه میشوند.
پاسخ شرکتهای مونتاژکار به ادعای کمبود قطعه
در مقابل، برخی منابع در شرکتهای بزرگ مونتاژکار، ادعای کمبود گسترده قطعه را رد میکنند. به گفته آنها، تأمین قطعات متناسب با برنامه تولید انجام میشود و شبکه خدمات پس از فروش نیز به همان نسبت تغذیه میشود.
از نگاه این شرکتها، مواردی که منجر به خواب طولانی خودرو شده، اغلب مربوط به قطعات خاص و کممصرف در تصادفات است؛ قطعاتی که بهصورت محدود در انبار نگهداری میشوند و در صورت نیاز، باید از خارج کشور سفارش داده شوند.
با این حال، حتی اگر کمبود به شکل «سراسری» نباشد، تجربه بخشی از مشتریان نشان میدهد که تأخیر در تأمین برخی اقلام واقعیتی انکارناپذیر است.
نقش قانون حمایت از مصرفکننده در تأمین قطعه
بر اساس ماده ۴ قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، خودروسازان موظفاند قطعات یدکی و خدمات پس از فروش را برای مدت مشخصی تأمین کنند. رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم یدکی تهران نیز کمبود در برخی قطعات خودروهای مونتاژی را تأیید کرده و بخشی از مشکل را ناشی از عمل نکردن کامل به این تکالیف قانونی میداند.
از منظر اقتصادی، واردات قطعات برای خودروهایی با تیراژ پایین، برای بخش خصوصی توجیه مالی چندانی ندارد. در نتیجه:
-
قطعات پرمصرف معمولاً با مشکل جدی مواجه نیستند
-
قطعات با مصرف متوسط و کممصرف بیشتر در معرض کمبود قرار دارند
این ساختار باعث میشود بازار لوازم یدکی برای برخی مدلهای خاص، شکننده و وابسته به تصمیم شرکت اصلی باقی بماند.
آیا بازار با «قحطی قطعه» روبهروست؟
برخی کارشناسان صنعت خودرو معتقدند استفاده از واژه «قحطی» برای شرایط فعلی دقیق نیست. ایران همچنان در تعامل تجاری با برخی کشورها قرار دارد و مسیر واردات بهطور کامل مسدود نشده است.
با این حال، واقعیت این است که ترکیب نوسانات ارزی، محدودیتهای بینالمللی و تنوع بیش از حد مدلهای چینی، شرایطی ایجاد کرده که در آن تأمین قطعه برای برخی خودروها به یک دغدغه جدی تبدیل شده است.
آینده بازار قطعات خودروهای چینی چگونه خواهد بود؟
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، احتمال افزایش بیشتر قیمت قطعات در سال آینده دور از انتظار نیست. کارشناسان تأکید میکنند که راهکار پایدار، کاهش تنوع مدلهای کمتیراژ و تمرکز بر عرضه خودروهای محدودتر با تیراژ بالاتر است؛ اقدامی که میتواند تضمین بهتری برای تأمین قطعه و خدمات پس از فروش ایجاد کند.
برای خریداران نیز این موضوع اهمیت دارد که پیش از انتخاب یک خودروی چینی یا مونتاژی، صرفاً به ظاهر، امکانات یا قیمت اولیه توجه نکنند و وضعیت شبکه خدمات و تأمین قطعات آن برند را بهدقت بررسی کنند. در شرایط فعلی، پایداری خدمات پس از فروش به اندازه مشخصات فنی خودرو اهمیت دارد.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد