خصوصیسازی سایپا از کجا آغاز میشود؟ بررسی ترکیب سهامداران و نقش دولت
ترکیب سهامداران سایپا در سال ۱۴۰۵ چگونه است؟
خصوصیسازی سایپا بار دیگر به یکی از مهمترین موضوعات صنعت خودرو ایران تبدیل شده است. پس از اعلام رئیسجمهور مبنی بر قرار گرفتن سایپا در فهرست واگذاریهای دولت، پرسشهای زیادی درباره میزان مالکیت دولت، ترکیب سهامداران و نحوه اجرای این واگذاری مطرح شده است.
در حالی که بسیاری تصور میکنند دولت مالک اصلی سایپا است، بررسی ترکیب سهامداران نشان میدهد سهم مستقیم دولت کمتر از ۱۷ درصد است و بخش عمده سهام این خودروساز میان شرکتهای سرمایهگذاری، نهادهای عمومی و سایر سهامداران حقوقی توزیع شده است. همین موضوع باعث شده خصوصیسازی سایپا نسبت به آنچه در ظاهر به نظر میرسد، فرآیندی پیچیدهتر باشد.
بررسی فهرست سهامداران عمده سایپا تا تاریخ ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد حدود ۸۰ درصد سهام این شرکت در اختیار ۹ سهامدار حقوقی قرار دارد و تنها حدود ۲۰ درصد سهام میان سایر سرمایهگذاران توزیع شده است.
| سهامدار | درصد مالکیت |
|---|---|
| شرکت سرمایهگذاری گروه صنعتی رنا | ۱۷.۰۲۴ درصد |
| سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) | ۱۶.۸۱۹ درصد |
| مؤسسه صندوق حمایت و بازنشستگی کارکنان فولاد | ۱۴.۵۳۵ درصد |
| شرکت پیشگامان بازرگانی ستاره تابان | ۹.۷۳۴ درصد |
| شرکت گروه سرمایهگذاری سایپا | ۸.۹۵۷ درصد |
| شرکت کرمان موتور | ۶.۲۸۷ درصد |
| شرکت تجارت الکترونیک خودروتابان | ۲.۹۸۰ درصد |
| شرکت خدمات و تجارت بمخودرو | ۱.۹۱۴ درصد |
| شرکت سرمایهگذاری و توسعه صنعتی نیوان ابتکار | ۱.۲۳۷ درصد |
| سایر سهامداران | ۲۰.۵۱۳ درصد |
این آمار نشان میدهد مالکیت سایپا ساختاری چندلایه دارد و برخلاف تصور رایج، دولت تنها یکی از سهامداران اصلی این شرکت محسوب میشود.
دولت چه میزان از سهام سایپا را میتواند واگذار کند؟
در حال حاضر مهمترین دارایی مستقیم دولت در سایپا، بلوک ۱۶.۸۱۹ درصدی متعلق به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) است. بنابراین اگر دولت تصمیم به واگذاری مستقیم سهام خود بگیرد، این بلوک نخستین گزینه خواهد بود.
البته خصوصیسازی سایپا تنها به فروش این میزان سهام محدود نمیشود. بخشی از سهام شرکت در اختیار صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای سرمایهگذاری و سایر نهادهای عمومی قرار دارد که هرکدام میتوانند در آینده بر ساختار مالکیت و مدیریت این خودروساز اثرگذار باشند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند موفقیت خصوصیسازی بیش از میزان سهام واگذارشده، به نحوه انتقال مدیریت و اصلاح ساختار مالکیت وابسته است.
بزرگترین سهامداران سایپا چه نقشی در آینده این شرکت دارند؟
نگاهی به ترکیب سهامداران نشان میدهد سه گروه بیشترین تأثیر را بر آینده سایپا خواهند داشت.
- گروه صنعتی رنا با بیش از ۱۷ درصد، بزرگترین سهامدار سایپا است.
- ایدرو با حدود ۱۶.۸ درصد، بزرگترین سهامدار دولتی محسوب میشود.
- کرمان موتور نیز با مالکیت مستقیم و غیرمستقیم بیش از ۸.۲ درصد، یکی از بازیگران مهم این ساختار سهامداری به شمار میرود.
همین ترکیب باعث شده تصمیمگیری درباره مدیریت آینده سایپا تنها به فروش سهام دولت وابسته نباشد و آرایش سهامداران نیز نقش مهمی در آن ایفا کند.
حضور کرمان موتور در ترکیب سهامداران سایپا چه اهمیتی دارد؟
یکی از نکات قابل توجه در فهرست سهامداران، حضور کرمان موتور است. این شرکت به صورت مستقیم مالک ۶.۲۸۷ درصد از سهام سایپا است.
از سوی دیگر، شرکت خدمات و تجارت بمخودرو که از شرکتهای وابسته به کرمان موتور محسوب میشود، ۱.۹۱۴ درصد دیگر از سهام این خودروساز را در اختیار دارد.
در مجموع، سهم مستقیم و غیرمستقیم کرمان موتور از سایپا به بیش از ۸.۲ درصد میرسد. اگرچه این میزان برای در اختیار گرفتن مدیریت شرکت کافی نیست، اما میتواند در صورت آغاز فرآیند واگذاری، نقش مهمی در رقابت میان خریداران و تعیین ترکیب هیئتمدیره ایفا کند.
سهام تودلی سایپا چیست و چرا اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین موانع خصوصیسازی واقعی در صنعت خودرو، وجود سهام تودلی است.
به زبان ساده، سهام تودلی زمانی شکل میگیرد که شرکت اصلی، از طریق شرکتهای زیرمجموعه یا وابسته، دوباره بخشی از سهام خود را در اختیار داشته باشد. این ساختار باعث میشود حتی با فروش بخشی از سهام، کنترل مدیریتی همچنان در داخل همان مجموعه باقی بماند.
در مورد سایپا نیز حضور شرکتهایی مانند گروه صنعتی رنا و گروه سرمایهگذاری سایپا باعث شده برخی کارشناسان از وجود ساختارهای مالکیت متقاطع در این گروه سخن بگویند.
به اعتقاد تحلیلگران، اگر این ساختارها اصلاح نشوند، واگذاری سهام دولت به تنهایی نمیتواند به خصوصیسازی واقعی منجر شود.
خصوصیسازی سایپا تنها با فروش سهام محقق نمیشود
تجربه سالهای گذشته نشان داده انتقال سهام میان شرکتهای وابسته یا نهادهای عمومی، الزاماً به تغییر مدیریت، افزایش بهرهوری یا بهبود عملکرد شرکت منجر نمیشود.
به همین دلیل، موفقیت خصوصیسازی سایپا به مجموعهای از عوامل وابسته است، از جمله:
- تعیین تکلیف سهامهای تودلی
- اصلاح ساختار مالکیت
- واگذاری مدیریت به سرمایهگذار دارای اهلیت
- جلوگیری از انتقال سهام به مجموعههای خصولتی
در صورت تحقق این شرایط، احتمال موفقیت خصوصیسازی و ایجاد تحول در ساختار مدیریتی سایپا افزایش خواهد یافت.
آیا خصوصیسازی سایپا این بار به نتیجه خواهد رسید؟
اظهارات اخیر رئیسجمهور نشان میدهد دولت قصد دارد روند خروج از بنگاهداری را ادامه دهد و سایپا یکی از مهمترین گزینههای این برنامه است.
با این حال، سرنوشت این واگذاری تنها به فروش بلوک ۱۶.۸۱۹ درصدی دولت وابسته نیست. تعیین تکلیف سهامهای تودلی، نحوه ورود سرمایهگذاران جدید و اصلاح ساختار مالکیت، عواملی هستند که میتوانند موفقیت یا شکست این خصوصیسازی را رقم بزنند.
اگر این واگذاری صرفاً به جابهجایی سهام میان نهادهای عمومی یا شرکتهای وابسته محدود شود، تغییر محسوسی در مدیریت و عملکرد سایپا ایجاد نخواهد شد. اما در صورت اجرای یک خصوصیسازی واقعی و شفاف، این فرآیند میتواند به یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری صنعت خودرو ایران در سالهای اخیر تبدیل شود.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد