مردودی ۶۰ درصد خودروهای نو در معاینه فنی؛ مشکل از کجاست؟

بروزرسانی در: دوشنبه 25 آبان 05 ساعت 16:36
مردودی ۶۰ درصد خودروهای نو در معاینه فنی؛ مشکل از کجاست؟

مردودی ۶۰ درصد خودروهای نو در تست آلایندگی؛ کاتالیست‌ها زیر ذره‌بین

بررسی نتایج آزمون‌های معاینه فنی تهران نشان می‌دهد بخشی از خودروهای داخلی، با وجود عمر کمتر از چهار سال، در نخستین مراجعه نمی‌توانند استانداردهای آلایندگی را پاس کنند. مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران اعلام کرده است که نزدیک به ۶۰ درصد خودروهای نو تولید داخل در آزمون‌های آلایندگی مردود شده‌اند. این آمار، فاصله میان استانداردهای اعلام‌شده برای خودروها و عملکرد واقعی آن‌ها پس از خروج از خط تولید را برجسته می‌کند.

فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، در توضیح این موضوع از آمار مردودی محصولات دو خودروساز بزرگ کشور خبر داده است. بر اساس اظهارات او، حدود ۴۰ درصد محصولات یکی از این خودروسازان و ۲۰ درصد محصولات خودروساز دیگر در آزمون‌های اولیه آلایندگی موفق به دریافت تأییدیه نشده‌اند.

این وضعیت در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که خودروهای تولید داخل باید الزامات استاندارد آلایندگی یورو ۵ را رعایت کنند. با این حال، صرف درج یک استاندارد در مشخصات فنی یا تأیید اولیه محصول، تضمین‌کننده عملکرد مناسب سیستم کنترل آلایندگی در تمام خودروهای تولیدشده نیست.

چرا خودروهای صفر و کم‌کارکرد در معاینه فنی مردود می‌شوند؟

طبق آمار اعلام‌شده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، نزدیک به ۶۰ درصد خودروهای تولید داخل با عمر کمتر از چهار سال در نخستین مراجعه به مراکز معاینه فنی تهران مردود شده‌اند. این خودروها به‌تازگی به سن مشمول معاینه فنی رسیده‌اند و انتظار می‌رود سیستم‌های کنترل آلایندگی آن‌ها همچنان عملکرد مناسبی داشته باشند.

نکته مهم این آمار، ارتباط آن با کیفیت تولید و عملکرد واقعی قطعات است. خودرو ممکن است در مرحله طراحی یا تأیید نوع، الزامات آلایندگی را رعایت کند، اما اگر قطعات نصب‌شده روی نمونه‌های تولید انبوه کیفیت یا دوام کافی نداشته باشند، نتیجه آزمون در شرایط واقعی متفاوت خواهد بود.

در چنین شرایطی، عواملی مانند کیفیت مبدل کاتالیستی، عملکرد حسگرهای اکسیژن، تنظیمات موتور و سیستم پاشش سوخت می‌توانند در میزان آلایندگی خروجی نقش داشته باشند. بنابراین، مردودی خودروهای کم‌کارکرد را نمی‌توان صرفاً به نحوه نگهداری یا استفاده مالک نسبت داد و لازم است کیفیت قطعات و فرایند تولید نیز بررسی شود.

آمار مردودی محصولات دو خودروساز بزرگ کشور

بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، بررسی گزارش‌های معاینه فنی نشان می‌دهد محصولات دو خودروساز بزرگ کشور از نظر انطباق با الزامات آلایندگی وضعیت یکسانی ندارند.

شاخص اعلام‌شده

میزان مردودی در آزمون اولیه

مجموع خودروهای تولید داخل با عمر کمتر از ۴ سال

نزدیک به ۶۰ درصد

محصولات یکی از خودروسازان بزرگ

حدود ۴۰ درصد

محصولات خودروساز بزرگ دیگر

حدود ۲۰ درصد

این ارقام به آزمون‌های اولیه آلایندگی مربوط هستند و در اظهارات منتشرشده، نام دو خودروساز مشخص نشده است. همچنین نباید این درصدها را به معنای مردودی تمام محصولات یا همه مدل‌های تولیدی هر شرکت در نظر گرفت.

با وجود این، اختلاف میان استاندارد اعلام‌شده و نتایج آزمون‌های واقعی موضوعی قابل‌توجه است. اگر خودرویی با استاندارد یورو ۵ تولید می‌شود، انتظار می‌رود سیستم کنترل آلایندگی آن در استفاده عادی نیز بتواند الزامات مربوط را رعایت کند؛ نه اینکه صرفاً در مرحله تأیید اولیه شرایط لازم را داشته باشد.

نقش کاتالیست و سنسور اکسیژن در کاهش آلایندگی خودرو

یکی از محورهای اصلی برنامه‌های جدید برای کنترل آلایندگی خودروها، شناسنامه‌دار کردن کاتالیست‌ها است. مبدل کاتالیستی یا کاتالیزور قطعه‌ای در مسیر خروج دود موتور است که با استفاده از واکنش‌های شیمیایی، میزان برخی آلاینده‌های مضر را پیش از خروج گازها از اگزوز کاهش می‌دهد.

عملکرد این قطعه به کیفیت مواد به‌کاررفته در ساخت آن وابسته است. در ساخت کاتالیست‌ها از فلزات گران‌بهایی مانند پلاتین، پالادیوم و رودیوم استفاده می‌شود. کیفیت پوشش داخلی و میزان این مواد می‌تواند بر بازده و دوام قطعه تأثیر بگذارد.

در کنار کاتالیست، حسگرهای اکسیژن نیز وظیفه پایش میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی را بر عهده دارند. اطلاعات این حسگرها به واحد کنترل الکترونیکی موتور کمک می‌کند تا نسبت سوخت و هوا را تنظیم کند. اختلال در عملکرد این حسگرها یا تنظیم نبودن سیستم پاشش سوخت می‌تواند باعث افزایش آلایندگی شود.

به همین دلیل، کنترل کیفیت سیستم آلایندگی نباید به بررسی ظاهری قطعات یا تأییدیه اولیه محدود شود. کیفیت ساخت، عملکرد در شرایط واقعی و دوام قطعات در طول زمان نیز باید مورد ارزیابی قرار بگیرد.

طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست خودروها با چه هدفی اجرا می‌شود؟

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران اعلام کرده است که طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست با هدف افزایش نظارت بر کیفیت قطعات کنترل آلایندگی و اجرای الزامات قانون هوای پاک دنبال می‌شود.

دلیل اصلی ورود جدی‌تر نهادهای نظارتی به این موضوع، گزارش‌های میدانی ستاد معاینه فنی خودروهای تهران بوده است. این گزارش‌ها نشان می‌دادند بخشی از خودروهای تازه‌وارد به چرخه معاینه فنی، با وجود عمر پایین، در آزمون‌های آلایندگی عملکرد قابل قبولی ندارند.

شناسه‌دار کردن کاتالیست می‌تواند امکان شناسایی و رهگیری قطعات مورد استفاده در خودروها را فراهم کند. چنین سازوکاری در صورت اجرای دقیق، به نهادهای نظارتی کمک می‌کند تا منشأ قطعات، مشخصات آن‌ها و وضعیت انطباق با الزامات فنی را بهتر بررسی کنند.

البته اجرای مؤثر این طرح به وجود یک نظام نظارتی کامل نیاز دارد. صرف اختصاص شناسه به کاتالیست، بدون کنترل کیفیت قطعه، بررسی عملکرد آن و نظارت بر نصب در خط تولید، نمی‌تواند به‌تنهایی مشکل آلایندگی خودروها را برطرف کند.

چرا نظارت بر خط تولید خودروها کافی نیست؟

یکی از انتقادهای مطرح‌شده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، نبود سازوکار اجرایی شفاف برای برخورد با خودروهای دارای نقص آلایندگی است. به گفته کریمی، نهادهای ناظر مشخص شده‌اند، اما هنوز پروتکل الزام‌آوری برای ابطال فوری مجوز شماره‌گذاری یا وادار کردن خودروساز به فراخوان و تعویض قطعه معیوب بدون تحمیل هزینه به خریدار نهایی تثبیت نشده است.

این مسئله از نظر حقوق مصرف‌کننده اهمیت زیادی دارد. اگر خودرویی به دلیل نقص قطعه یا عدم انطباق آلایندگی متوقف شود، مالک نباید هزینه اصلاح ایرادی را پرداخت کند که منشأ آن به کیفیت تولید یا قطعات نصب‌شده در کارخانه مربوط است.

برای حل این مشکل، باید مسئولیت خودروساز، سازمان ملی استاندارد، سازمان حفاظت محیط زیست و پلیس راهور به‌صورت دقیق مشخص شود. همچنین لازم است فرایندی وجود داشته باشد که در صورت شناسایی نقص، فراخوان خودرو و تعویض قطعه بدون اتلاف وقت و هزینه اضافی برای خریدار انجام شود.

چالش تأمین قطعات کنترل آلایندگی در خودروسازی ایران

یکی دیگر از موضوعاتی که کریمی به آن اشاره کرده، مشکلات تأمین قطعات حساس مانند کاتالیست و سیستم پاشش سوخت است. این قطعات در عملکرد صحیح موتور و کنترل آلایندگی نقش مستقیمی دارند و کیفیت پایین یا دوام نامناسب آن‌ها می‌تواند باعث افزایش آلاینده‌های خروجی شود.

تولید مبدل‌های کاتالیستی باکیفیت به مواد اولیه و پوشش‌های خاص وابسته است. از طرف دیگر، حسگرهای اکسیژن و تجهیزات مرتبط با مدیریت سوخت نیز باید از دقت و دوام کافی برخوردار باشند. افزایش هزینه تأمین این قطعات یا محدودیت‌های دسترسی به آن‌ها می‌تواند بر کیفیت نهایی محصول تأثیر بگذارد.

با این حال، مشکلات تأمین و افزایش هزینه تولید نباید به کاهش سطح انطباق خودرو با استانداردهای آلایندگی منجر شود. اگر قطعه‌ای توانایی انجام وظیفه مورد انتظار را ندارد، نصب آن روی خودروی تولید انبوه صرفاً برای کاهش هزینه تمام‌شده، می‌تواند در نهایت هزینه بیشتری به مصرف‌کننده و محیط زیست تحمیل کند.

تأثیر مردودی خودروهای نو بر آلودگی هوای تهران

منابع متحرک شامل خودروهای سواری، موتورسیکلت‌ها و ناوگان حمل‌ونقل عمومی، از منابع مهم انتشار آلاینده‌ها در شهرهای بزرگ هستند. به همین دلیل، کنترل آلایندگی خودروهای جدید در کنار مدیریت وضعیت ناوگان فرسوده، یکی از بخش‌های مهم برنامه‌های کاهش آلودگی هوا محسوب می‌شود.

اگر خودروهای تازه‌تولیدشده نیز نتوانند الزامات آلایندگی را در شرایط واقعی رعایت کنند، نوسازی ناوگان به‌تنهایی نمی‌تواند نتیجه مورد انتظار را به همراه داشته باشد. در واقع، جایگزینی خودروهای قدیمی با محصولات جدید زمانی به کاهش مؤثر آلودگی کمک می‌کند که خودروهای جایگزین از نظر عملکرد واقعی سیستم کنترل آلایندگی نیز کیفیت قابل قبولی داشته باشند.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در همین زمینه تأکید کرده است که ظرفیت تهران برای پذیرش منابع متحرک آلاینده جدید محدود است و پایش انتهای خط تولید باید به پیش‌شرط صدور مجوز شماره‌گذاری تبدیل شود.

راهکار کاهش آلایندگی خودروهای داخلی چیست؟

آمار اعلام‌شده درباره مردودی خودروهای کم‌کارکرد نشان می‌دهد کنترل آلایندگی نباید صرفاً به مرحله طراحی یا دریافت تأییدیه اولیه محدود شود. برای اطمینان از عملکرد واقعی خودروها، لازم است نظارت در چند مرحله انجام شود:

  • کنترل کیفیت قطعات حساس مانند کاتالیست و حسگرهای اکسیژن پیش از نصب روی خودرو
  • انجام آزمون‌های آلایندگی روی خودروهای تولیدشده در انتهای خط تولید
  • استفاده از آزمایشگاه‌های مستقل و مرجع برای بررسی نتایج
  • ایجاد امکان رهگیری قطعات کنترل آلایندگی از طریق شناسه اختصاصی
  • تدوین سازوکار الزام‌آور برای فراخوان و تعویض قطعات معیوب با هزینه خودروساز
  • پیوند دادن نتایج پایش محیط‌زیستی به فرایند صدور مجوز شماره‌گذاری

در نهایت، استاندارد آلایندگی زمانی معنا پیدا می‌کند که خودرو در شرایط واقعی نیز بتواند آن را رعایت کند. مردودی بخش قابل‌توجهی از خودروهای نو در نخستین آزمون معاینه فنی، ضرورت تقویت نظارت بر کیفیت تولید و دوام قطعات کنترل آلایندگی را نشان می‌دهد. اجرای مؤثر طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست نیز زمانی می‌تواند نتیجه‌بخش باشد که با آزمایش‌های مستقل، مسئولیت‌پذیری خودروساز و حمایت عملی از حقوق خریداران همراه شود.

میزان

تازه ترين اخبار

دیدگاه بگذارید

اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد

avatar