آیا بازگشت خودرو به بورس کالا میتواند ساختار بازار را اصلاح کند؟
پس از سالها بحث و رفتوبرگشتهای سیاستی، همزمانی حذف ارز ترجیحی و تکنرخی شدن ارز بار دیگر موضوع عرضه خودرو در بورس کالای ایران را به مرکز توجه بازگردانده است. از نگاه کارشناسی، این اتفاق میتواند نقطه عطفی در اصلاح ساختار معیوب بازار خودرو باشد؛ بازاری که سالهاست با فاصله قیمتی شدید میان کارخانه و بازار آزاد دستوپنجه نرم میکند.
ریشه مشکل بازار خودرو از کجا شروع شد؟
در سالهای گذشته، قیمتگذاری دستوری خودرو باعث شد:
- خودرو با قیمت مشخص و پایینتر در کارخانه عرضه شود
- همان خودرو در بازار آزاد با اختلاف قیمتی بسیار بالا معامله شود
این اختلاف قیمت، عملاً رانت بزرگی ایجاد کرد که سود اصلی آن به دلالان و واسطهها رسید، نه به مصرفکننده واقعی و نه به خودروساز. نتیجه این وضعیت:
- زیان انباشته خودروسازان
- کاهش توان خرید مصرفکنندگان
- شکلگیری شبکه واسطهگری و سوداگری در بازار
نقش بورس کالا در اصلاح قیمت خودرو
در چنین شرایطی، عرضه خودرو در بورس کالا بهعنوان یک راهکار مبتنی بر عرضه و تقاضا مطرح شد. در این روش:
- قیمت خودرو بهصورت دستوری تعیین نمیشود
- خریداران در یک بستر شفاف رقابت میکنند
- قیمت نهایی نزدیکتر به ارزش واقعی خودرو کشف میشود
به زبان ساده، بورس کالا تلاش میکند قیمت را از دل بازار بیرون بکشد، نه از پشت میز تصمیمگیری.
مزایای عرضه خودرو در بورس کالا
بررسی تجربههای قبلی و تحلیل شرایط فعلی نشان میدهد که عرضه خودرو در بورس کالا میتواند چند مزیت مهم داشته باشد:
- شفافیت در قیمتگذاری
در بورس کالا، همه معاملات ثبت و قابل رصد هستند. این شفافیت:
- فضای رانت را محدود میکند
- امکان قیمتسازی و معاملات پنهان را کاهش میدهد
- کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد
وقتی قیمت از مسیر رقابتی کشف شود، اختلاف غیرمنطقی بین کارخانه و بازار آزاد بهتدریج کمتر میشود؛ موضوعی که در نهایت به نفع خریدار واقعی تمام خواهد شد.
- بهبود وضعیت مالی خودروسازان
فروش مستقیم و شفاف در بورس:
- منابع مالی سریعتری در اختیار خودروساز قرار میدهد
- نیاز به قرعهکشی و سامانههای پیچیده فروش را کاهش میدهد
- امکان برنامهریزی بهتر برای تولید را فراهم میکند
- کاهش رانت و فساد
وقتی قیمت مشخص و رقابتی باشد، جذابیت سوداگری کاهش مییابد و بازار به سمت مصرفکننده واقعی حرکت میکند.
چرا اکنون زمان مناسبی برای اجرای این سیاست است؟
حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت اقتصاد تکنرخی ارز باعث شده:
- مداخلات دستوری کمتر شود
- قیمتها به واقعیتهای اقتصادی نزدیکتر شوند
در چنین فضایی، عرضه خودرو در یک بازار رقابتی مانند بورس کالا میتواند نتایج بهتری نسبت به سالهای گذشته داشته باشد و اثرگذاری آن پایدارتر باشد.
چالشها و موانع پیشرو
با وجود مزایای مطرحشده، اجرای این سیاست بدون مانع نیست. مهمترین چالشها عبارتاند از:
- مخالفت برخی نهادهای تنظیمگر
برخی نهادها مانند شورای رقابت بازار خودرو را انحصاری میدانند و معتقدند فروش باید صرفاً از طریق سامانههای متمرکز انجام شود.
- نبود هماهنگی قانونی
اختلافنظر میان وزارت صنعت، معدن و تجارت و نهادهای نظارتی باعث شده در گذشته اجرای این طرح متوقف شود.
- نگرانی از نوسان قیمت در کوتاهمدت
برخی منتقدان معتقدند اگر عرضه و تقاضا متعادل نباشد، قیمتها در کوتاهمدت دچار نوسان شود؛ هرچند این موضوع بیشتر یک چالش مقطعی تلقی میشود.
- محدودیت در تعداد خودروهای قابل عرضه
در صورت محدود بودن تولید یا تعهدات پیشفروش، عرضه مستمر خودرو در بورس کالا با مشکل مواجه خواهد شد، مگر آنکه خودروهای وارداتی نیز به این چرخه اضافه شوند.
جمعبندی
بازگشت عرضه خودرو به بورس کالا، در شرایط فعلی اقتصاد ایران، میتواند ابزار مؤثری برای کاهش رانت، افزایش شفافیت و نزدیکتر شدن قیمتها به واقعیت بازار باشد. این سیاست نه یک راهحل فوری، بلکه یک مسیر اصلاحی میانمدت است.
اگر موانع قانونی و نهادی برطرف شود و عرضه بهصورت منظم و قابل پیشبینی انجام گیرد، بورس کالا میتواند به تدریج:
- ساختارهای واسطهگرایانه بازار خودرو را تضعیف کند
- منافع تولیدکننده و مصرفکننده را همزمان تأمین کند
در نهایت، موفقیت این مسیر بیش از هر چیز به ثبات سیاستگذاری و هماهنگی نهادهای تصمیمگیر بستگی دارد؛ موضوعی که بدون آن، هیچ سازوکاری—even شفافترین آنها—به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد