اختلال در زنجیره تأمین صنعت خودرو؛ دلایل تأخیر در تولید و تحویل خودرو
اختلال در زنجیره تأمین؛ چالش جدید صنعت خودروی ایران
صنعت خودروی ایران در ماههای اخیر با شرایطی روبهرو شده که هر اختلال در زنجیره تأمین میتواند مستقیماً بر روند تولید، تحویل خودرو و هزینههای نهایی اثر بگذارد. امروز مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی باعث شدهاند فرآیند تأمین خودرو، قطعات و مواد اولیه با دشواری بیشتری انجام شود؛ موضوعی که خود را در قالب افزایش زمان تحویل، رشد هزینههای لجستیک، توقفهای مقطعی تولید و کند شدن پروژههای داخلیسازی نشان میدهد.
آنچه امروز فعالان صنعت خودرو با آن مواجه هستند، یک بحران ناگهانی نیست؛ بلکه مجموعهای از گلوگاههای بههمپیوسته است که از حملونقل بینالمللی آغاز میشود و تا فرآیندهای گمرکی، تأمین مواد اولیه و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی ادامه پیدا میکند.
محدودیت حملونقل؛ عامل اصلی افزایش زمان تأمین خودرو و قطعات
یکی از مهمترین تغییرات ماههای اخیر، کاهش استفاده از مسیرهای دریایی و انتقال بخشی از واردات خودرو و قطعات به شبکه حملونقل ریلی است. این تصمیم در ظاهر راهکاری برای کاهش ریسکهای مسیر دریایی محسوب میشود، اما در عمل ظرفیت محدود حملونقل ریلی کشور، خود به یک گلوگاه جدید تبدیل شده است.
افزایش تقاضا برای حمل ریلی باعث شده:
-
ظرفیت واگنها پاسخگوی حجم بالای محمولههای خودرویی نباشد.
-
هزینه حمل نسبت به گذشته افزایش پیدا کند.
-
مدت زمان انتقال کالا از مبدأ تا مقصد از حدود سه هفته به بیش از دو ماه برسد.
افزایش زمان حمل تنها یک تأخیر ساده نیست. این موضوع سرمایه شرکتها را برای مدت طولانیتری درگیر میکند، مدیریت موجودی انبار را دشوارتر میسازد و برنامهریزی تولید را با عدم قطعیت بیشتری روبهرو میکند.
شرایط منطقهای چگونه بر صنعت خودرو تأثیر گذاشته است؟
تحولات منطقهای و افزایش ناامنی در برخی مسیرهای تجاری، سطح ریسک زنجیره تأمین خودرو را نسبت به گذشته افزایش داده است. در چنین شرایطی، شرکتهای حملونقل، بیمهگران و حتی تأمینکنندگان خارجی با احتیاط بیشتری فعالیت میکنند.
این شرایط پیامدهای مختلفی برای صنعت خودرو به همراه داشته است، از جمله:
-
افزایش هزینه بیمه محمولهها
-
تغییر مسیر برخی خطوط حملونقل
-
طولانیتر شدن زمان تحویل سفارشها
-
کاهش اطمینان در برنامهریزی تولید
در نتیجه، کوچکترین تأخیر در حمل یا هماهنگیهای لجستیکی میتواند مستقیماً بر خطوط تولید خودروسازان اثر بگذارد.
گمرک و فرآیندهای اداری؛ گلوگاه داخلی صنعت خودرو
در کنار چالشهای خارجی، فرآیندهای داخلی نیز سهم قابل توجهی در کند شدن زنجیره تأمین دارند. فعالان صنعت معتقدند روند دریافت مجوزها، انجام تشریفات گمرکی و ترخیص خودرو و قطعات نسبت به گذشته زمان بیشتری نیاز دارد.
یکی از عوامل مؤثر، تغییر در شیوه ارزشگذاری خودروها در گمرک است. این تغییر باعث شده بررسی پروندهها، جلسات کارشناسی و تعیین ارزش کالا با زمان بیشتری انجام شود و در نتیجه ترخیص محمولهها نیز به تأخیر بیفتد.
پیامد این روند عبارت است از:
-
افزایش مدت توقف کالا در گمرک
-
رشد هزینه انبارداری
-
افزایش هزینه تأمین قطعات
-
انتقال فشار مالی به تولیدکننده و در نهایت مصرفکننده
هماهنگی بیشتر میان دستگاهها چگونه میتواند مشکلات را کاهش دهد؟
کارشناسان صنعت خودرو معتقدند بخش قابل توجهی از مشکلات موجود با اصلاح فرآیندهای داخلی قابل مدیریت است. در این میان، همکاری نزدیکتر میان وزارت صنعت، معدن و تجارت، گمرک و سازمان ملی استاندارد اهمیت زیادی دارد.
از مهمترین راهکارهای پیشنهادی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
تکمیل فرآیندهای دیجیتالی در گمرک
-
اجرای کامل پنجره واحد خدمات
-
کاهش استعلامهای تکراری
-
زمانبندی مشخص برای جلسات ارزشگذاری کالا
-
تسریع در صدور مجوزهای استاندارد
اجرای این اقدامات میتواند بدون کاهش سطح نظارت، زمان ترخیص خودرو و قطعات را کاهش داده و بخشی از هزینههای اضافی زنجیره تأمین را حذف کند.
توقف سفارشهای جدید؛ پیامد اختلال در حملونقل
چالشهای لجستیکی تنها به مسیرهای حمل محدود نمیشود. محدودیت در انتقال محمولهها باعث شده برخی خودروهای تولیدشده برای بازار ایران امکان ارسال در زمان مناسب را نداشته باشند.
انباشت خودروها در محل تولید، محدودیت فضای انبارش و افزایش هزینههای نگهداری موجب شده برخی تأمینکنندگان خارجی تولید سفارشهای جدید مربوط به بازار ایران را برای مدتی متوقف کنند. این اتفاق میتواند در ماههای آینده بر میزان عرضه خودرو نیز اثرگذار باشد.
داخلیسازی قطعات نیز با چالش روبهرو شده است
در سالهای اخیر داخلیسازی قطعات بهعنوان یکی از راهکارهای کاهش وابستگی به واردات مطرح بوده است، اما این برنامه نیز اکنون با موانع تازهای روبهرو شده است.
اختلال در تأمین مواد اولیهای مانند محصولات پتروشیمی و آلومینیوم، تولید بسیاری از قطعات داخلی را با مشکل مواجه کرده است. از آنجا که این مواد، پایه اصلی ساخت قطعات مختلف خودرو محسوب میشوند، کاهش دسترسی به آنها میتواند روند داخلیسازی را نیز کندتر کند.
در نتیجه، برنامهای که قرار بود وابستگی به واردات را کاهش دهد، اکنون خود تحت تأثیر محدودیتهای جدید قرار گرفته است.
مشکلات امروز صنعت خودرو ریشه در چه عواملی دارد؟
بخش زیادی از مشکلات فعلی، نتیجه انباشت چالشهایی است که صنعت خودرو طی سالهای گذشته با آنها روبهرو بوده است. عواملی مانند:
-
نوسانات نرخ ارز
-
محدودیت دسترسی به منابع ارزی
-
پیچیدگی مقررات
-
تعدد نهادهای تصمیمگیر
-
وابستگی بخشی از زنجیره تأمین به واردات
در شرایط عادی نیز این عوامل بر عملکرد صنعت اثرگذار بودند، اما افزایش ریسکهای خارجی باعث شده ضعفهای ساختاری بیش از گذشته نمایان شوند.
راهکارهای پیشنهادی برای کاهش فشار بر زنجیره تأمین خودرو
کارشناسان معتقدند اگرچه بخشی از مشکلات ناشی از شرایط بینالمللی است، اما بسیاری از موانع داخلی قابلیت اصلاح دارند.
مهمترین پیشنهادها عبارتاند از:
-
تسریع در دیجیتالی شدن فرآیندهای گمرکی.
-
بازنگری در فرآیند ارزشگذاری کالا.
-
کاهش زمان تخصیص ارز.
-
ایجاد تقویم مشخص برای رسیدگی به پروندههای گمرکی.
-
افزایش هماهنگی میان وزارت صمت، گمرک، سازمان ملی استاندارد و بخش خصوصی.
-
توسعه ظرفیت حملونقل ریلی.
-
استفاده انعطافپذیرتر از حمل دریایی، ریلی و جادهای متناسب با شرایط روز.
اجرای این اقدامات میتواند انعطافپذیری زنجیره تأمین را افزایش داده و از شدت اختلالهای مقطعی بکاهد.
جمعبندی
زنجیره تأمین صنعت خودرو امروز تحت تأثیر همزمان عوامل خارجی و داخلی قرار دارد. محدودیتهای حملونقل، افزایش ریسکهای منطقهای، کندی فرآیندهای گمرکی و دشواری تأمین مواد اولیه، همگی موجب افزایش هزینهها و طولانیتر شدن زمان تحویل خودرو و قطعات شدهاند.
با این حال، همه مشکلات خارج از اختیار سیاستگذاران نیست. اصلاح فرآیندهای اداری، افزایش هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، توسعه زیرساختهای حملونقل و بهبود قابلیت پیشبینی در تصمیمگیریها میتواند بخش قابل توجهی از فشار موجود بر صنعت خودرو را کاهش دهد. در صورت تحقق این اصلاحات، صنعت خودرو حتی در شرایط دشوار نیز میتواند با ثبات بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد و آثار منفی اختلالهای زنجیره تأمین را محدودتر کند.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد