دستورالعمل جدید شورای رقابت برای قیمت‌ گذاری و فروش خودرو

بررسی دستورالعمل جدید شورای رقابت در قیمت‌ گذاری خودرو

شورای رقابت در تازه‌ترین اصلاحیه دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری، مصوبه جلسه ۸۶۹ مورخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ را مبنا قرار داده و چند بخش مهم از سازوکار قیمت‌ گذاری و عرضه خودرو را تغییر داده است. این اصلاحات فقط به فرمول قیمت خودرو محدود نمی‌شود و موضوعاتی مانند نحوه سنجش رقابت‌پذیری، مبنای ارزی محاسبات و شروط ثبت‌نام متقاضیان را نیز دربر می‌گیرد.

در نسخه جدید، خودروهای سواری تولید داخل و مونتاژی همچنان در چارچوب بازارهای انحصاری مورد تنظیم قرار دارند، در حالی که خودروهای برقی از شمول این دستورالعمل خارج شده‌اند. بنابراین تغییرات جدید بیشتر متوجه خودروهایی است که در چارچوب مقررات تنظیم بازار خودروی سواری قرار می‌گیرند.

قیمت خودرو در دستورالعمل جدید شورای رقابت چگونه تعیین می‌شود؟

فرآیند قیمت‌گذاری همچنان از محاسبه قیمت توسط خودروساز آغاز می‌شود. خودروساز باید قیمت محصولات خود را مطابق ضوابط هیئت تعیین و تثبیت قیمت‌ها محاسبه و برای بررسی به سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان اعلام کند.

سازمان حمایت حداکثر یک ماه برای اعلام نظر درباره قیمت پیشنهادی فرصت دارد. اگر این سازمان در مهلت مقرر اظهار نظر نکند، قیمت پیشنهادی خودروساز تأییدشده تلقی می‌شود. در مقابل، اگر سازمان حمایت با قیمت پیشنهادی مخالفت کند، نظر این سازمان مبنای عمل قرار خواهد گرفت.

نکته مهم این است که قیمت حاصل از این مرحله، قیمت پایه عرضه‌کننده است و هنوز تمام هزینه‌های قانونی مربوط به عرضه خودرو را دربر نمی‌گیرد. مالیات بر ارزش افزوده، بیمه شخص ثالث و عوارض شماره‌گذاری از جمله هزینه‌هایی هستند که جداگانه به قیمت پایه اضافه می‌شوند.

شاخص رقابت‌پذیری خودرو چیست و چه اثری بر افزایش قیمت دارد؟

یکی از مهم‌ترین تغییرات دستورالعمل جدید، نقش پررنگ‌تر شاخص رقابت‌پذیری در تصمیم‌گیری درباره افزایش قیمت خودرو است.

در این سازوکار، قیمت هر محصول داخلی یا مونتاژی با قیمت خودروهای خارجی مشابه مقایسه می‌شود. مبنای مقایسه، میانگین قیمت حداقل سه خودروی خارجی هم‌تراز است و نتیجه این مقایسه در قالب شاخص رقابت‌پذیری ارزیابی می‌شود. خودروها نیز بر اساس نتیجه به رتبه‌های A تا F تقسیم می‌شوند.

طبق اصلاحات جدید، خودروهایی که در رتبه F قرار بگیرند، یعنی شاخص رقابت‌پذیری آنها کمتر از منفی ۱۵ باشد، تا زمان بهبود وضعیت رقابت‌پذیری امکان افزایش قیمت نخواهند داشت. به این ترتیب، صرف ارائه محاسبات هزینه‌ای از سوی خودروساز برای افزایش قیمت کافی نیست و جایگاه محصول در مقایسه با خودروهای خارجی مشابه نیز اهمیت پیدا می‌کند.

به زبان ساده، اگر قیمت یک خودرو در مقایسه با نمونه‌های خارجی هم‌رده از نظر این شاخص در وضعیت نامناسبی قرار گیرد، خودروساز نمی‌تواند صرفاً با استناد به افزایش هزینه‌های تولید، قیمت آن را افزایش دهد؛ مگر اینکه شاخص رقابت‌پذیری محصول بهبود پیدا کند.

مبنای مقایسه خودروهای داخلی و خارجی چگونه تعیین می‌شود؟

یکی دیگر از اصلاحات دستورالعمل، به انتخاب خودروهای خارجی مشابه مربوط است. در نسخه جدید، علاوه بر اطلاعات و پیشنهادهای عرضه‌کنندگان و مراجع بین‌المللی، ظرفیت نهادهای تخصصی داخلی نیز می‌تواند در فرآیند انتخاب خودروهای هم‌تراز مورد استفاده قرار گیرد.

اهمیت این بخش از آنجا ناشی می‌شود که نتیجه مقایسه قیمت یک محصول داخلی با خودروهای خارجی، مستقیماً بر محاسبه شاخص رقابت‌پذیری آن اثر می‌گذارد. بنابراین انتخاب خودروهای واقعاً مشابه از نظر کلاس، مشخصات و سطح تجهیزات اهمیت زیادی دارد.

نرخ ارز در محاسبه قیمت رقابتی خودرو چه تغییری کرده است؟

اصلاح نرخ ارز یکی از بخش‌های مهم مصوبه جدید شورای رقابت است. طبق اصلاحیه مصوبه جلسه ۸۶۹، برای شرایطی که خودروساز دسترسی کامل به ارز حواله‌ای رسمی تجاری ندارد، نرخ ارزی که در محاسبه قیمت تمام‌شده همان محصول استفاده شده است، می‌تواند مبنای محاسبه قیمت پایه رقابتی قرار گیرد.

در نسخه قبلی، برای محاسبه قیمت پایه رقابتی خودروهای مشابه خارجی، متوسط یک‌ماهه نرخ ارز حواله‌ای رسمی تجاری کشور مبنا قرار می‌گرفت. اصلاحیه جدید یک حالت مشخص برای خودروسازانی که دسترسی کامل به این ارز ندارند در نظر گرفته است.

این تغییر از نظر عملی اهمیت دارد، زیرا نرخ ارزی که در محاسبات قیمت تمام‌شده یک خودرو مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌تواند روی قیمت رقابتی محاسبه‌شده برای آن محصول نیز اثر بگذارد.

شرایط جدید ثبت‌نام و خرید خودرو چیست؟

دستورالعمل جدید علاوه بر قیمت‌گذاری، برخی ضوابط مربوط به متقاضیان و نحوه عرضه خودرو را نیز مشخص کرده است. مهم‌ترین شرایط اعلام‌شده عبارت‌اند از:

• حداقل سن متقاضی خرید خودرو ۱۸ سال است.

• افرادی که طی ۴۸ ماه گذشته از ایران‌خودرو یا سایپا خودرو خریداری کرده‌اند، امکان ثبت‌نام مجدد از این دو خودروساز را ندارند.

• انتقال امتیاز خرید و فروش حواله خودرو به‌صورت وکالتی ممنوع است.

• اگر میزان تقاضا از ظرفیت عرضه بیشتر باشد، قرعه‌کشی با نظارت مراجع ذی‌صلاح انجام می‌شود.

• پیش‌فروش خودرویی که قیمت آن هنوز تعیین نشده است، مجاز نیست.

در نتیجه، اصلاحیه جدید صرفاً یک دستورالعمل قیمت‌گذاری نیست و بخشی از قواعد مربوط به دسترسی متقاضیان به طرح‌های فروش را نیز پوشش می‌دهد.

شرط پلاک فعال برای ثبت‌نام خودرو حذف شد؟

یکی از تغییراتی که برای متقاضیان اهمیت مستقیم دارد، حذف ممنوعیت ثبت‌نام صرفاً به دلیل داشتن پلاک انتظامی فعال است.

در نسخه جدید دستورالعمل، شرطی که دارندگان پلاک فعال را از ثبت‌نام خودرو منع می‌کرد، در فهرست محدودیت‌های این مقررات قرار ندارد. بنابراین داشتن یک پلاک فعال به‌تنهایی، بر اساس این نسخه از دستورالعمل، مانع ثبت‌نام محسوب نمی‌شود.

البته حذف این شرط از دستورالعمل شورای رقابت به این معنا نیست که هر طرح فروش خودروساز الزاماً بدون هیچ شرط دیگری اجرا خواهد شد؛ شرایط اختصاصی هر بخشنامه فروش همچنان باید در زمان عرضه بررسی شود.

نظارت بر اجرای دستورالعمل جدید خودرو بر عهده چه نهادی است؟

مسئولیت نظارت بر اجرای دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری بر عهده سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است. این سازمان باید عملکرد اجرای دستورالعمل را به‌صورت دوره‌ای به شورای رقابت گزارش کند.

بنابراین اجرای فرمول جدید قیمت‌گذاری، نحوه اعمال شاخص رقابت‌پذیری و رعایت ضوابط فروش، صرفاً به متن مصوبه محدود نمی‌شود و نحوه نظارت و اجرای آن نیز در نتیجه نهایی اهمیت دارد.

اصلاحات شورای رقابت چه اثری بر بازار خودرو دارد؟

مهم‌ترین تفاوت نسخه جدید با سازوکار قبلی را می‌توان در سه محور خلاصه کرد: افزایش نقش شاخص رقابت‌پذیری در امکان افزایش قیمت، تغییر مبنای محاسبه ارز در شرایط نبود دسترسی کامل به ارز رسمی و حذف شرط پلاک فعال از محدودیت‌های ثبت‌نام.

از دید خریدار، مهم‌ترین نکته این است که این اصلاحات به‌خودی‌خود به معنای کاهش یا افزایش قطعی قیمت خودرو نیست. قیمت نهایی هر محصول به عواملی مانند محاسبات هزینه‌ای خودروساز، نظر سازمان حمایت، قیمت خودروهای خارجی مشابه، نرخ ارز مورد استفاده در فرمول و جایگاه محصول در شاخص رقابت‌پذیری بستگی خواهد داشت.

در عین حال، قرار گرفتن خودروهای دارای شاخص رقابت‌پذیری کمتر از منفی ۱۵ در رتبه F و محدود شدن امکان افزایش قیمت آنها، یک فیلتر مشخص به فرآیند قیمت‌گذاری اضافه می‌کند. اثر واقعی این تغییر زمانی روشن‌تر خواهد شد که فرمول جدید در قیمت‌گذاری محصولات مختلف به‌صورت عملی اجرا شود.

جمع‌بندی دستورالعمل جدید تنظیم بازار خودرو

نسخه به‌روزشده دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری که بر اساس مصوبه جلسه ۸۶۹ شورای رقابت در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ اصلاح شده، چارچوب جدیدی برای بررسی قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی ایجاد کرده است. در این چارچوب، مقایسه با خودروهای خارجی مشابه و شاخص رقابت‌پذیری نقش مهم‌تری در امکان افزایش قیمت پیدا کرده‌اند.

از سوی دیگر، برای خودروسازانی که دسترسی کامل به ارز حواله‌ای رسمی تجاری ندارند، نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه قیمت تمام‌شده می‌تواند در محاسبه قیمت پایه رقابتی مورد توجه قرار گیرد. همچنین شرط ممنوعیت ثبت‌نام به دلیل داشتن پلاک فعال از این نسخه حذف شده است.

در نتیجه، برای بررسی قیمت و شرایط فروش خودرو در ماه‌های آینده، تنها نگاه کردن به قیمت تمام‌شده یا تصمیم خودروساز کافی نخواهد بود؛ نحوه محاسبه شاخص رقابت‌پذیری و مقایسه محصول با خودروهای خارجی هم‌رده نیز باید در نظر گرفته شود.