تک نرخی شدن ارز؛ آیا بلاتکلیفی بازار خودرو پایان مییابد؟
بازار خودرو در ایران سالهاست که تحتتأثیر مستقیم نوسانات ارزی قرار دارد. خودرویی که در بسیاری از کشورها یک کالای مصرفی محسوب میشود، در ایران بهدلیل تورم، کاهش ارزش پول ملی و بیثباتی اقتصادی، به یک کالای سرمایهای تبدیل شده است. به همین دلیل، هر تغییر در سیاستهای ارزی، بلافاصله اثر خود را در قیمت خودرو، میزان عرضه و رفتار خریداران و فروشندگان نشان میدهد.
در روزهای اخیر، با کاهش فاصله میان نرخ ارز رسمی و نرخ بازار آزاد و اعلام سیاست جدید دولت مبنی بر تکنرخی شدن ارز، بار دیگر بحث آینده بازار خودرو به یکی از موضوعات اصلی تبدیل شده است.
چرا چندنرخی بودن ارز به بازار خودرو آسیب میزند؟
به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی، از جمله امیرحسن کاکایی (کارشناس صنعت خودرو)، چندنرخی بودن ارز در سالهای گذشته نهتنها کمکی به صنعت نکرده، بلکه باعث ایجاد سیگنالهای اشتباه در بازار شده است.
برای درک سادهتر موضوع، به این مثال توجه کنید:
- خودرویی یا قطعهای با ارز دولتی یا نیمایی (مثلاً ۷۰ هزار تومان) وارد کشور میشود
- همان کالا در بازار با مبنای ارز آزاد (مثلاً ۱۰۰ تا ۱۰۵ هزار تومان) قیمتگذاری میشود
در چنین شرایطی:
- سودی حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد بدون هیچ فعالیت تولیدی یا صنعتی واقعی ایجاد میشود
- این سود، نه حاصل نوآوری است و نه بهرهوری، بلکه رانت ارزی محسوب میشود
به گفته کاکایی، چنین فضایی باعث میشود بهجای تقویت تولید، دلالی و واسطهگری رشد کند و فعالان واقعی صنعت در حاشیه قرار بگیرند.
تکنرخی شدن ارز چه تغییری ایجاد میکند؟
اگر سیاست تکنرخی شدن ارز بهصورت کامل، هماهنگ و بدون استثنا اجرا شود، میتواند چند نتیجه مهم برای بازار خودرو داشته باشد:
مهمترین آثار مثبت این سیاست
- کاهش رانت ارزی
اختلاف قیمت ناشی از ارزهای مختلف حذف میشود و سودهای غیرواقعی از بین میرود. - شفاف شدن هزینه واقعی خودرو
قیمت خودرو به واقعیتهای اقتصادی نزدیکتر میشود و فضای قیمتسازی محدود خواهد شد. - افزایش عرضه واقعی خودرو
با مشخص شدن تکلیف ارز، بسیاری از فعالان اقتصادی از حالت انتظار خارج میشوند. - کاهش نقش دلالان در بازار
زمانی که سودهای ناگهانی و رانتی حذف شود، انگیزه فعالیت واسطهها کاهش مییابد. - ماندن تولیدکنندگان واقعی در بازار
تنها شرکتهایی که توان تولید شفاف، رقابتی و بهرهور دارند، امکان ادامه فعالیت خواهند داشت.
آیا تکنرخی شدن ارز باعث گرانی خودرو میشود؟
یکی از نگرانیهای رایج مردم این است که حذف ارز ترجیحی یا رانتی، به افزایش قیمت خودرو منجر شود. اما به گفته این کارشناس صنعت خودرو، این موضوع لزوماً درست نیست.
نکته کلیدی اینجاست:
- اگر دولت افزایش عرضه را همزمان با تکنرخی شدن ارز دنبال کند
- و نرخ ارز بر اساس عرضه و تقاضای واقعی بازار (نه بهصورت دستوری) مدیریت شود
در این صورت:
- تقاضای سرمایهای کاهش پیدا میکند
- بازار از حالت هیجانی خارج میشود
- و قیمت خودرو در بازار آزاد میتواند نسبت به شرایط فعلی تعدیل شود
تجربه سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ نیز نشان داد که حتی با وجود افزایش قیمت کارخانهای، بازار کشش رشد شدید قیمتها را نداشت؛ زیرا عرضه افزایش یافته بود.
شرط موفقیت این سیاست چیست؟
کاکایی تأکید میکند که اجرای ناقص تکنرخی شدن ارز خطرناک است. اگر:
- بخشی از رانتخواران همچنان باقی بمانند
- یا حمایتهای دولتی بهصورت غیرشفاف انجام شود
در این صورت:
- تولیدکنندگانی که با نرخ واقعی ارز فعالیت میکنند، متضرر خواهند شد
- و دوباره بیاعتمادی به سیاستهای اقتصادی شکل میگیرد
اگر دولت قصد حمایت دارد، این حمایت باید:
- شفاف
- هدفمند
- و از مسیر سیاستهای مشخص (نه رانت ارزی) انجام شود
بازار خودرو در وضعیت انتظار
در حال حاضر، بازار خودرو در شرایطی قرار دارد که:
- قیمتها قابل پیشبینی نیست
- معاملات کاهش یافته
- و بسیاری از خریداران و فروشندگان در حالت انتظار به سر میبرند
به بیان ساده، بازار منتظر است ببیند آیا سیاستهای اعلامشده واقعاً اجرا میشوند یا نه.
جمعبندی؛ آینده بازار خودرو به کجا میرود؟
بهعنوان یک کارشناس خودرو میتوان گفت:
- اگر تکنرخی شدن ارز بهطور کامل اجرا شود
- اگر نرخ ارز با منطق اقتصادی کنترل شود
- و اگر افزایش عرضه خودرو در دستور کار قرار بگیرد
آینده بازار خودرو میتواند شفافتر، منطقیتر و کمنوسانتر از وضعیت فعلی باشد.
اما در غیر این صورت، مشکل اصلی نه خودروساز است و نه مصرفکننده؛ بلکه بیثباتی نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی همچنان عامل اصلی آشفتگی بازار خواهد بود.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد