IRATF چیست؟ آغاز نظام جدید اعتباردهی کیفیت صنعت خودرو ایران

ایران‌ خودرو اجرای نظام اعتباردهی کیفیت زنجیره تأمین را آغاز کرد

با امضای تفاهم‌نامه همکاری استراتژیک میان شرکت ایران‌خودرو و انجمن مدیریت کیفیت ایران، اجرای «نظام اعتباردهی صنعت خودروی ایران» یا IRATF وارد مرحله عملیاتی شد. این نظام با هدف ایجاد یک چارچوب داخلی برای ارزیابی و اعتباردهی مستمر سیستم‌های مدیریت کیفیت در زنجیره تأمین صنعت خودرو طراحی شده است.

ایده اصلی IRATF از شرایطی شکل گرفته که تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، ادامه استفاده از برخی سازوکارهای خارجی ارزیابی و اعتباردهی را دشوار کرده است. در چنین شرایطی، ایجاد یک ساختار داخلی می‌تواند امکان استمرار ارزیابی تأمین‌کنندگان و حفظ الزامات مدیریت کیفیت را فراهم کند.

نکته مهم این است که IRATF قرار نیست استانداردهای شناخته‌شده صنعت خودرو را حذف یا جایگزین کند. مبنای فنی این نظام همچنان بر الزامات رایج صنعت خودرو استوار است و هدف اصلی، ایجاد سازوکار اجرایی و نظارتی داخلی برای اجرای آن‌هاست.

IRATF چیست و چه ارتباطی با IATF 16949 دارد؟

IRATF مخفف نظام اعتباردهی صنعت خودروی ایران است و برای ایجاد یک چارچوب داخلی در زمینه ارزیابی و اعتباردهی سیستم‌های مدیریت کیفیت صنعت خودرو شکل گرفته است.

هسته فنی این نظام بر استاندارد IATF 16949 استوار است. این استاندارد یکی از مهم‌ترین چارچوب‌های مدیریت کیفیت در صنعت خودرو محسوب می‌شود و الزامات مشخصی را برای سیستم مدیریت کیفیت شرکت‌های فعال در زنجیره تأمین خودرو تعیین می‌کند.

در ساختار IRATF علاوه بر الزامات اصلی IATF 16949، اسناد و قواعد مرتبط با آن نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. از جمله این موارد می‌توان به Rules، SI و FAQ اشاره کرد. همچنین الزامات اختصاصی خودروسازان یا Customer Specific Requirements نیز به‌عنوان بخشی مکمل در این چارچوب در نظر گرفته می‌شود.

بنابراین، تفاوت اصلی IRATF با یک استاندارد فنی جدید در این است که این نظام بیشتر روی «نحوه اعتباردهی و نظارت» تمرکز دارد، نه اینکه الزامات مدیریت کیفیت صنعت خودرو را از پایه تغییر دهد.

چرا نظام اعتباردهی صنعت خودروی ایران ایجاد شد؟

یکی از دلایل اصلی راه‌اندازی IRATF، محدودیت‌هایی است که در سال‌های اخیر در نتیجه تحریم‌ها برای ارتباط با برخی ساختارهای بین‌المللی ایجاد شده است.

در صنعت خودرو، ارزیابی مستمر تأمین‌کنندگان اهمیت زیادی دارد. قطعه‌ساز تنها با تولید یک قطعه باکیفیت نمی‌تواند کیفیت محصول نهایی را تضمین کند؛ بلکه فرآیند طراحی، تولید، کنترل، مستندسازی و مدیریت کیفیت نیز باید به‌صورت مستمر ارزیابی شود.

در این شرایط، ایجاد یک نظام اعتباردهی داخلی می‌تواند با هدف:

• حفظ تداوم فرآیند ارزیابی تأمین‌کنندگان

• ایجاد سازوکار داخلی برای احراز صلاحیت نهادهای گواهی‌دهنده

• استانداردسازی فرآیند ممیزی

• کاهش اختلال ناشی از محدودیت‌های بین‌المللی

• ایجاد یک ساختار مشخص برای نظارت بر فرآیند صدور گواهینامه

دنبال شود.

البته میزان موفقیت این نظام در عمل به نحوه اجرای آن، استقلال ارزیابی‌ها، صلاحیت ممیزان و میزان پذیرش آن در زنجیره تأمین بستگی خواهد داشت.

نقش انجمن مدیریت کیفیت ایران در اجرای IRATF چیست؟

بر اساس تفاهم‌نامه منعقدشده، انجمن مدیریت کیفیت ایران مسئولیت اداره ساختار اجرایی و دبیرخانه رسمی IRATF را بر عهده خواهد داشت.

این مسئولیت طیف مختلفی از فعالیت‌ها را شامل می‌شود؛ از طراحی فرآیندها و معیارهای ارزیابی گرفته تا احراز صلاحیت نهادهای گواهی‌دهنده و ممیزان.

از مهم‌ترین وظایف تعریف‌شده برای انجمن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• طراحی و توسعه فرآیندهای اجرایی IRATF

• ارزیابی و احراز صلاحیت نهادهای گواهی‌دهنده یا CB

• تعیین و ارزیابی معیارهای صلاحیت ممیزان

• نظارت بر اجرای صحیح فرآیندهای ممیزی

• نظارت بر فرآیند صدور گواهینامه

• ایجاد و مدیریت بانک‌های اطلاعاتی و سامانه‌های موردنیاز

• پشتیبانی از ارکان تخصصی نظام

در کنار این ساختار اجرایی، سیاست‌گذاری کلان و نظارت راهبردی بر IRATF در چارچوب کمیته راهبری نظام و با مشارکت خودروسازان انجام خواهد شد.

نهادهای گواهی‌دهنده در IRATF چه نقشی دارند؟

یکی از بخش‌های مهم این نظام، نهادهای گواهی‌دهنده یا CBها هستند. CB مخفف Certification Body و به نهادی گفته می‌شود که وظیفه ممیزی و صدور گواهینامه انطباق سیستم مدیریت کیفیت را بر عهده دارد.

در ساختار IRATF، فعالیت این نهادها باید پس از طی فرآیند ارزیابی و احراز صلاحیت انجام شود. به این ترتیب، هر نهادی صرفاً با داشتن توانایی انجام ممیزی نمی‌تواند بدون طی فرآیند تعیین‌شده در این نظام به‌عنوان نهاد گواهی‌دهنده فعالیت کند.

صلاحیت ممیزان نیز بخش دیگری از این فرآیند است. کیفیت یک نظام اعتباردهی تا حد زیادی به کیفیت ممیزی وابسته است؛ بنابراین مشخص بودن معیارهای صلاحیت ممیزان و نظارت بر عملکرد آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

قطعه‌سازان چه زمانی وارد فرآیند IRATF می‌شوند؟

در مرحله بعد، شرکت‌های قطعه‌ساز و سایر تأمین‌کنندگان زنجیره صنعت خودرو وارد فرآیندهای تعریف‌شده در IRATF خواهند شد.

اولویت با شرکت‌هایی است که گواهینامه‌های آن‌ها منقضی شده یا در آستانه انقضا قرار دارند. نحوه ورود این شرکت‌ها به فرآیند ارزیابی نیز مطابق برنامه‌ها و اولویت‌های اعلام‌شده از سوی خودروسازان و ضوابط IRATF انجام خواهد شد.

بنابراین، برای قطعه‌سازان مهم است که صرفاً داشتن یک گواهینامه قدیمی را پایان فرآیند کیفیت در نظر نگیرند. استمرار ارزیابی و اعتبار گواهینامه‌ها بخش مهمی از مدیریت کیفیت در زنجیره تأمین خودرو است.

آیا IRATF جایگزین IATF 16949 می‌شود؟

خیر؛ بر اساس چارچوب اعلام‌شده، IRATF قرار نیست جایگزین الزامات فنی IATF 16949 شود.

IATF 16949 همچنان پایه اصلی الزامات سیستم مدیریت کیفیت صنعت خودرو خواهد بود و قواعد و اسناد مرتبط با آن نیز در چارچوب IRATF مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به زبان ساده، می‌توان گفت IRATF بیشتر یک سازوکار داخلی برای ارزیابی، اعتباردهی و نظارت بر اجرای الزامات کیفیت است؛ در حالی که IATF 16949 چارچوب اصلی الزامات سیستم مدیریت کیفیت صنعت خودرو را مشخص می‌کند.

این تفکیک برای قطعه‌سازان اهمیت دارد، زیرا ایجاد نظام داخلی اعتباردهی به معنی کاهش الزام‌های کیفی یا ساده‌تر شدن استانداردهای مورد انتظار نیست.

اجرای IRATF چه تأثیری بر زنجیره تأمین خودرو دارد؟

اگر این نظام بتواند فرآیندهای ارزیابی را به شکل منظم، مستقل و قابل اتکا اجرا کند، می‌تواند به استمرار نظارت بر سیستم‌های مدیریت کیفیت قطعه‌سازان کمک کند.

از دید خودروساز، داشتن یک سازوکار مشخص برای ارزیابی تأمین‌کنندگان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کیفیت محصول نهایی به کیفیت قطعات و فرآیندهای تولید در بخش‌های مختلف زنجیره تأمین وابسته است.

با این حال، اثر واقعی IRATF را باید در مرحله اجرا ارزیابی کرد. وجود یک چارچوب روی کاغذ به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش کیفیت نیست. استقلال ممیزی، صلاحیت نهادهای گواهی‌دهنده، کیفیت ممیزان، شفافیت فرآیندها و نحوه برخورد با عدم انطباق‌ها، عواملی هستند که در نتیجه نهایی نقش تعیین‌کننده خواهند داشت.

آینده نظام اعتباردهی صنعت خودروی ایران چگونه خواهد بود؟

آغاز فرآیند اجرایی IRATF را می‌توان بخشی از تلاش صنعت خودرو برای ایجاد زیرساخت‌های داخلی در حوزه مدیریت کیفیت دانست. هدف اعلام‌شده، حفظ استمرار ارزیابی و اعتباردهی در زنجیره تأمین در شرایطی است که محدودیت‌های بین‌المللی فعالیت برخی سازوکارهای خارجی را دشوار کرده است.

در ادامه، عملکرد نهادهای گواهی‌دهنده، نحوه ارزیابی قطعه‌سازان و میزان پایبندی به الزامات IATF 16949 مشخص خواهد کرد که این نظام تا چه اندازه می‌تواند اهداف خود را محقق کند.

برای قطعه‌سازان نیز مهم‌ترین موضوع، پیگیری اطلاعیه‌های رسمی درباره نحوه ورود به فرآیند IRATF، نهادهای گواهی‌دهنده مورد تأیید و الزامات مربوط به تمدید یا دریافت گواهینامه خواهد بود.