قیمت خودرو دوباره گران شد؛ اثر تورم ۶۹.۹ درصدی بر بازار خودرو

افزایش قیمت خودرو همزمان با تورم ۶۹.۹ درصدی؛ چرا خودرو گران می‌شود؟

بازار خودرو در شرایطی وارد دور تازه‌ای از افزایش قیمت شده که اقتصاد ایران همچنان با تورم بالا دست‌وپنجه نرم می‌کند. طبق آمار مطرح‌شده در متن خبر، تورم ماهانه مردادماه ۱۴۰۵ به ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسیده است. این وضعیت از یک سو توان خرید خانوارها را کاهش داده و از سوی دیگر، رفتار خریداران در بازار خودرو را تغییر داده است.

خودرو در چنین شرایطی دیگر صرفاً یک کالای مصرفی نیست. بخشی از تقاضای بازار به سمت خرید با هدف حفظ ارزش پول حرکت کرده و همین مسئله باعث شده قیمت خودرو در برابر تغییرات نرخ ارز و انتظارات تورمی حساس‌تر شود.

در روزهای اخیر نیز افزایش قیمت برخی خودروهای پرتقاضا نشان داد که عقب‌نشینی‌های محدود روزهای گذشته دوام چندانی نداشته است.

قیمت خودرو در شهریور ۱۴۰۵ دوباره افزایش یافت

در معاملات روز یکشنبه ۸ شهریور، تعدادی از خودروهای پرتقاضای ایران‌خودرو و سایپا با افزایش قیمت همراه شدند. شدت رشد قیمت در برخی مدل‌ها به حدی بود که در یک روز، ده‌ها میلیون تومان به قیمت آنها اضافه شد.

برخی از مهم‌ترین تغییرات بازار عبارت‌اند از:

در گروه سایپا نیز شاهین اتوماتیک پلاس در میان خودروهایی قرار داشت که افزایش قیمت را تجربه کردند.

این اتفاق در حالی رخ داده که بازار خودرو پیش از این در برخی مدل‌ها با کاهش محدود قیمت مواجه شده بود. با این حال، برگشت دوباره قیمت‌ها به مسیر صعودی نشان می‌دهد که عوامل بنیادی اثرگذار بر بازار همچنان پابرجا هستند.

چرا قیمت خودرو دوباره گران شده است؟

برای بررسی دلیل افزایش قیمت خودرو نمی‌توان تنها به یک عامل اشاره کرد. بازار خودرو در ایران تحت تأثیر هم‌زمان چند متغیر اقتصادی قرار دارد که در شرایط تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

• افزایش نرخ ارز و بالا رفتن انتظارات ارزی

• رشد قیمت طلا و افزایش انتظارات تورمی

• کاهش ارزش پول ملی

• افزایش هزینه تولید و واردات

• محدودیت عرضه برخی خودروها

• تبدیل خودرو به یکی از گزینه‌های حفظ ارزش سرمایه

در چنین شرایطی، قیمت خودرو الزاماً بر اساس میزان تقاضای مصرفی تعیین نمی‌شود. انتظار خریداران و فروشندگان از آینده قیمت‌ها نیز می‌تواند در معاملات نقش مهمی داشته باشد.

نقش نرخ ارز و انتظارات تورمی در افزایش قیمت خودرو

یکی از مهم‌ترین محرک‌های بازار خودرو، نرخ ارز است. این تأثیر فقط به خودروهای وارداتی محدود نمی‌شود و به‌دلیل وابستگی صنعت خودرو به قطعات، مواد اولیه و تجهیزات خارجی، تغییرات نرخ ارز می‌تواند به شکل مستقیم یا غیرمستقیم هزینه تولید را افزایش دهد.

از طرف دیگر، بازار معمولاً منتظر نمی‌ماند تا افزایش هزینه‌ها به‌طور کامل در صورت‌های مالی شرکت‌ها یا قیمت کارخانه‌ای خودروها دیده شود. اگر فعالان بازار انتظار داشته باشند نرخ ارز یا هزینه‌های تولید در آینده افزایش پیدا کند، ممکن است قیمت خودرو از همین حالا بر مبنای شرایط پیش‌بینی‌شده تعیین شود.

به همین دلیل، در اقتصاد تورمی مفهوم «هزینه جایگزینی» اهمیت پیدا می‌کند. فروشنده ممکن است خودروی خود را نه بر اساس قیمتی که قبلاً برای خرید آن پرداخت کرده، بلکه با توجه به هزینه‌ای که برای جایگزین کردن همان خودرو در آینده خواهد داشت، قیمت‌گذاری کند.

تورم ۶۹.۹ درصدی چه اثری بر قدرت خرید خودرو دارد؟

تورم بالا فقط باعث افزایش قیمت خودرو نمی‌شود؛ اثر مهم‌تر آن، کاهش قدرت خرید خانوارهاست.

وقتی بخش بیشتری از درآمد خانوار صرف مسکن، مواد غذایی، خدمات و سایر هزینه‌های ضروری می‌شود، بودجه کمتری برای خرید یا تعویض خودرو باقی می‌ماند. در نتیجه، ممکن است قیمت خودرو افزایش پیدا کند، اما تعداد افرادی که توان خرید واقعی دارند کاهش یابد.

این مسئله یک تناقض مهم در بازار ایجاد می‌کند: قیمت‌ها می‌توانند صعودی باشند، در حالی که تقاضای مصرفی در حال ضعیف شدن است.

مرتضی مصطفوی، کارشناس بازار خودرو، نیز با اشاره به همین شرایط معتقد است کاهش قدرت خرید باعث شده خودرو به‌تدریج از سبد خرید بخش قابل توجهی از خانوارهای متوسط خارج شود.

آیا طبقه متوسط دیگر توان خرید خودرو دارد؟

یکی از نشانه‌های مهم شرایط فعلی بازار، کاهش حضور خریداران طبقه متوسط است. این گروه در سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از تقاضای مصرفی خودرو را تشکیل می‌داد، اما افزایش مداوم هزینه‌های زندگی و رشد قیمت خودرو، خرید یا تعویض خودرو را برای بسیاری از خانوارها دشوار کرده است.

در چنین وضعیتی، بازار به سمت دو گروه متفاوت حرکت می‌کند:

1. خانوارهایی که به دلیل کاهش قدرت خرید، خرید خودرو را به تعویق می‌اندازند یا از بازار خارج می‌شوند.

2. افرادی که نقدینگی بیشتری در اختیار دارند و می‌توانند خودرو را علاوه بر مصرف، به‌عنوان ابزاری برای حفظ ارزش دارایی خود خریداری کنند.

این تغییر ترکیب تقاضا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است تعداد معاملات کاهش پیدا کند، اما قیمت‌ها به دلیل انتظارات تورمی همچنان بالا بمانند.

چرا خودرو در ایران به کالای سرمایه‌ای تبدیل شده است؟

در یک بازار باثبات، خودرو عمدتاً برای استفاده و حمل‌ونقل خریداری می‌شود. اما زمانی که ارزش پول ملی به‌طور مستمر کاهش پیدا می‌کند، بخشی از مردم به دنبال دارایی‌هایی می‌روند که تصور می‌کنند می‌توانند ارزش سرمایه آنها را بهتر حفظ کنند.

خودرو نیز در ایران به یکی از این گزینه‌ها تبدیل شده است.

البته این به معنای آن نیست که تمام خریداران با هدف سرمایه‌گذاری وارد بازار می‌شوند. همچنان تقاضای مصرفی وجود دارد، اما در شرایط تورمی، رفتار سرمایه‌ای می‌تواند سهم بیشتری از معاملات را به خود اختصاص دهد.

به همین دلیل، کاهش قدرت خرید لزوماً به کاهش شدید قیمت خودرو منجر نمی‌شود. اگر عرضه محدود باشد و هم‌زمان دارندگان نقدینگی با هدف حفظ ارزش دارایی وارد بازار شوند، قیمت‌ها می‌توانند در سطح بالا باقی بمانند.

منظور از دلاری شدن بازار خودرو چیست؟

یکی از تعابیری که درباره بازار خودرو ایران استفاده می‌شود، «دلاری شدن» قیمت‌هاست. منظور از این اصطلاح آن است که نرخ ارز و انتظارات مربوط به آینده آن، به یکی از عوامل اصلی تعیین قیمت خودرو تبدیل شده است.

در چنین بازاری، فعالان تنها نرخ دلار در همان روز را بررسی نمی‌کنند. پیش‌بینی آنها از نرخ ارز در ماه‌های آینده نیز می‌تواند در قیمت‌گذاری اثر بگذارد.

این موضوع در خودروهای وارداتی و مدل‌هایی که وابستگی بیشتری به قطعات و نهاده‌های خارجی دارند، محسوس‌تر است. با این حال، خودروهای تولید داخل نیز به دلیل استفاده از مواد اولیه، قطعات و تجهیزات مرتبط با زنجیره تأمین خارجی، از تغییرات ارزی بی‌تأثیر نیستند.

آیا کاهش تقاضا می‌تواند قیمت خودرو را پایین بیاورد؟

از نظر اقتصادی، کاهش قدرت خرید و افت تقاضای مصرفی باید فشار کاهشی بر قیمت ایجاد کند؛ اما بازار خودرو ایران تنها با عرضه و تقاضای مصرفی اداره نمی‌شود.

در شرایط تورمی، چند عامل می‌توانند هم‌زمان مانع کاهش محسوس قیمت شوند:

• انتظارات افزایش قیمت در آینده

• رشد نرخ ارز

• محدودیت عرضه

• افزایش هزینه جایگزینی خودرو

• تقاضای سرمایه‌ای

به همین دلیل، ممکن است بازار از نظر تعداد معاملات وارد رکود شود، اما قیمت‌ها همچنان در مسیر صعودی قرار داشته باشند. این همان شرایطی است که در ادبیات بازار از آن به‌عنوان «رکود تورمی» یاد می‌شود؛ یعنی معاملات ضعیف است، اما قیمت‌ها کاهش پیدا نمی‌کنند و حتی افزایش می‌یابند.

چشم‌انداز قیمت خودرو در ادامه سال ۱۴۰۵

با توجه به تورم سالانه ۶۹.۹ درصدی مطرح‌شده در گزارش و افزایش دوباره قیمت برخی خودروهای پرتقاضا، بازار خودرو همچنان تحت تأثیر انتظارات تورمی قرار دارد.

ادامه نوسان نرخ ارز، افزایش هزینه‌های تولید و واردات یا محدود شدن عرضه می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت خودرو وارد کند. در مقابل، ثبات ارزی، کاهش انتظارات تورمی و افزایش عرضه می‌تواند از سرعت رشد قیمت‌ها در بازار آزاد کم کند.

بنابراین برای پیش‌بینی مسیر قیمت خودرو، تمرکز صرف بر قیمت کارخانه یا میزان تقاضای روزانه کافی نیست. قدرت خرید خانوارها، نرخ ارز، انتظارات تورمی، هزینه تولید، حجم عرضه و سهم تقاضای سرمایه‌ای همگی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

در شرایط فعلی، مهم‌ترین نکته این است که افزایش قیمت خودرو لزوماً به معنای رونق بازار نیست. ممکن است قیمت‌ها افزایش پیدا کنند، اما هم‌زمان تعداد خریداران واقعی کاهش یابد. اگر این روند ادامه پیدا کند، بازار خودرو بیش از گذشته به بازاری با قیمت‌های بالا، معاملات محدود و فاصله بیشتر میان توان خرید خانوارها و قیمت خودرو تبدیل خواهد شد.