وقتی ایمنی جاده ها قربانی کمیت میشود
افزایش تیراژ تولید خودرو، بدون توجه متناسب به کیفیت ساخت و ایمنی، در کنار تداوم تردد میلیونها خودروی فرسوده، به یکی از چالشهای جدی ایمنی جادههای کشور تبدیل شده است. این وضعیت، نهتنها جان هزاران نفر را هر ساله به خطر میاندازد، بلکه خسارات اقتصادی سنگینی را نیز به کشور تحمیل میکند.
بررسیها نشان میدهد که مسئله ایمنی حملونقل جادهای، صرفاً با افزایش تولید خودرو حل نمیشود و نیازمند نگاهی جامعتر به کیفیت خودرو، نوسازی ناوگان و ساختار راهبری ایمنی است.
تمرکز بر تیراژ؛ غفلت از استانداردهای ایمنی
بر اساس گزارشهای تحلیلی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، صنعت خودروی ایران طی سالهای اخیر بیش از آنکه بر ارتقای کیفیت و ایمنی تمرکز داشته باشد، بر افزایش تعداد تولید و پاسخ به تقاضای بازار متمرکز بوده است.
نتیجه این رویکرد:
- حضور گسترده خودروهایی با سطح پایین ایمنی فعال و غیرفعال
(ایمنی فعال یعنی سیستمهایی که از تصادف جلوگیری میکنند؛ مانند ترمز ضدقفل، و ایمنی غیرفعال یعنی حفاظت از سرنشین پس از تصادف) - فاصله محسوس با استانداردهای ایمنی روز دنیا
- افزایش ریسک نقص فنی، کاهش پایداری خودرو و شدت بالاتر تصادفات
این شرایط در کنار زیرساختهای جادهای ناایمن و ضعف نظارت و مدیریت یکپارچه ایمنی، نقش مستقیمی در افزایش تلفات رانندگی داشته است.
آمار نگرانکننده تلفات جادهای
بررسی روند آمارها نشان میدهد که تلفات ناشی از حوادث رانندگی در کشور طی سالهای اخیر نهتنها کاهش نیافته، بلکه روندی افزایشی داشته است.
مهمترین آمارهای ثبتشده:
- تعداد تلفات جانی در سال ۱۴۰۳: حدود ۱۹ هزار و ۵۰۰ نفر
- افزایش نسبت به سال ۱۳۹۵: رشد حدود ۲۲ درصدی
- شاخص تلفات به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در ایران: ۲۱ نفر
- متوسط جهانی این شاخص: حدود ۱۶.۷ نفر
- کشورهای توسعهیافته: کمتر از ۱۰ نفر
این ارقام نشان میدهد که فاصله ایران با کشورهای موفق در حوزه ایمنی جادهای، همچنان قابل توجه است.
تصادفات؛ بحرانی با هزینههای سنگین اقتصادی
ابعاد بحران تصادفات جادهای تنها به تلفات انسانی محدود نمیشود. برآوردها حاکی از آن است که:
- خسارت اقتصادی سالانه تصادفات جادهای: حدود ۲۰ میلیارد دلار
- معادل ریالی: بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ هزار میلیارد تومان
- سهم از بودجه عمومی کشور: نزدیک به یکپنجم بودجه سال ۱۴۰۴
بخش قابل توجهی از این خسارتها، به شدت تصادفات و آسیبپذیری بالای خودروها بازمیگردد؛ موضوعی که ارتباط مستقیم با کیفیت ساخت و فرسودگی ناوگان دارد.
ناوگان فرسوده؛ یکی از عوامل اصلی افزایش ریسک
یکی از مهمترین مشکلات ایمنی جادهای کشور، فرسودگی گسترده ناوگان حملونقل است. برآوردها نشان میدهد:
- حدود ۵۰ درصد ناوگان فعال کشور
- معادل تقریبی ۲۲ میلیون خودرو
در وضعیت فرسوده قرار دارند.
خودروهای فرسوده معمولاً:
- از نظر ترمز، پایداری و ساختار بدنه ضعیفتر هستند
- فاقد سیستمهای ایمنی پایه و بهروزند
- احتمال نقص فنی و تشدید خسارت در تصادف را افزایش میدهند
نوسازی ناوگان؛ اقدامات انجامشده و فاصله با واقعیت
در سالهای اخیر، اقداماتی برای اسقاط و نوسازی ناوگان انجام شده، اما این اقدامات همچنان با ابعاد واقعی مسئله فاصله زیادی دارد.
بر اساس اعلام فرشاد مقیمی، رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت، از ابتدای سال جاری تاکنون:
- ۱۴۵ هزار خودروی سواری
- ۵۲۳ کامیون
- ۱۲۳۲ اتوبوس
- ۱۱۳۲ مینیبوس
- ۵۸ کشنده
- ۵۸۲۳ کامیونت
- ۷۴۱۱ تاکسی
- ۷۳۶ موتورسیکلت
اسقاط شدهاند؛ آماری که در مقایسه با میلیونها خودروی فرسوده فعال، تأثیر محدودی بر کاهش ریسک ایمنی دارد.
تجربه کشورهای موفق؛ ایمنی با برنامه و راهبری متمرکز
بررسی تجربه کشورهای پیشرو در حوزه ایمنی حملونقل نشان میدهد که کاهش پایدار تصادفات، نتیجه اقدامات مقطعی یا افزایش تولید خودرو نیست؛ بلکه حاصل:
- تدوین برنامههای راهبردی چندساله
- اجماع نهادی بین دستگاههای مسئول
- راهبری متمرکز و پاسخگو
است.
در این کشورها، یک نهاد مشخص و مقتدر مسئول هدایت سیاستهای ایمنی است و سایر دستگاهها موظف به اجرای دقیق برنامهها هستند.
راهکارهای پیشنهادی برای خروج از بحران
بر اساس تحلیلها، کاهش پایدار تلفات جادهای در کشور نیازمند اقدام همزمان در چند محور کلیدی است:
- تشکیل شورای عالی هماهنگی ایمنی حملونقل با اختیارات فرابخشی
- تدوین و تصویب برنامه عملیاتی جامع ارتقای ایمنی راهها و ناوگان
- تأمین بودجه پایدار و کافی برای اجرای برنامهها
- هدفگذاری مشخص برای کاهش سالیانه حداقل ۱۰ درصدی تلفات جانی
بدون توجه همزمان به کیفیت تولید خودرو، نوسازی ناوگان فرسوده و اصلاح ساختار راهبری ایمنی، بحران تصادفات جادهای همچنان یکی از پرهزینهترین چالشهای اقتصادی و اجتماعی کشور باقی خواهد ماند.
جمعبندی
واقعیت این است که افزایش تولید خودرو، اگر با ارتقای کیفیت و ایمنی همراه نباشد، نهتنها مشکل حملونقل را حل نمیکند، بلکه میتواند به تشدید بحران تلفات جادهای منجر شود. ایمنی، نتیجه یک تصمیم یا یک بخش نیست؛ بلکه حاصل نگاه جامع، برنامهریزی بلندمدت و مسئولیتپذیری نهادی است.
دیدگاه بگذارید
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد